Ładowanie strony...
Flora i fauna, krajobraz, doliny, wzgórza, lasy, potoki i miejsca przyrodnicze związane z Janowicami.
Janowice są miejscowością o wyjątkowo urozmaiconym krajobrazie. Położenie nad Dunajcem, dolina Lubinki, strome wzgórza, wąwozy, stare sady, lasy i uroczyska tworzą przestrzeń, w której historia wsi łączy się z przyrodą Pogórza.
Janowice przylegają do Dunajca i leżą w paśmie Pogórza Ciężkowickiego, na styku krajobrazów pogórskich i dolinnych. Przez miejscowość przepływa Lubinka, nazywana także Lubinianką. Wzdłuż jej doliny biegnie droga łącząca Tarnów z Zakliczynem. W tej części wsi od dawna koncentrowało się życie codzienne: kościół, instytucje publiczne, sklepy i główne zabudowania.
Przy ujściu Lubinki do Dunajca rozciąga się płaska równina z polami uprawnymi, olsami naddunajeckimi, dawnymi wyrobiskami pożwirowymi i stawami. To właśnie tam krajobraz Janowic staje się bardziej otwarty, łagodny i rolniczy.
Nad Janowicami wznosi się Wał, jedno z najwyższych wzniesień okolicy, osiągające około 523 m n.p.m. W materiałach o miejscowości podkreślono, że szczyt Wału prawdopodobnie nie był objęty zlodowaceniem. To ważny element krajobrazu, widoczny z wielu miejsc wsi i okolic.
Wzgórza wokół Janowic mają strome stoki i łagodniejsze wierzchowiny. Są rozcięte parowami, wąwozami i niewielkimi dolinkami, którymi spływają potoki oraz strumyki. Na glinach i iłach polodowcowych wykształciły się ciężkie gleby brunatne i pylaste, które przez pokolenia decydowały o sposobie gospodarowania mieszkańców.
Jednym z najcenniejszych miejsc przyrodniczych jest Uroczysko Janowice, położone w zachodniej części Pogórza Rożnowsko-Ciężkowickiego, na terenie wsi Janowice. Jest ono częścią lasów państwowych należących do obrębu Nadleśnictwa Gromnik. Uroczysko tworzy las dębowo-grabowy, czyli grąd, porastający strome zbocze schodzące ku dolinie Dunajca.
Szczególnie interesującym elementem tego miejsca są liczne okazy bluszczu pospolitego. W opracowaniu poświęconym Janowicom opisano około 100 kwitnących i owocujących okazów tej rośliny. Średnica ich pni na wysokości około 1,5 m od gruntu wynosiła najczęściej 5-6 cm, a rekordowy okaz, wspinający się po grochodrzewie, miał łodygę o średnicy około 10 cm.
Badania dendrologiczne wykonane na przekrojach łodyg bluszczu o średnicy 6-8 cm pozwoliły określić ich wiek na 40-50 lat. Jako podporę około 60 okazów wybrało dęby, 26 świerki, 4 sosny, a pozostałe wspinały się po czereśni, grabie i grochodrzewie. Bluszcz nie jest pasożytem drzew — wspina się po pniach dzięki korzeniom czepnym, a jego obecność nadaje uroczysku szczególny, niemal pierwotny charakter.
W dawnych materiałach zwracano uwagę, że lasy Pogórza są narażone na presję człowieka, a Uroczysko Janowice zasługuje na troskę i ochronę. Podkreślano, że walory tego miejsca są znaczne i że zachowanie fragmentów naturalnego krajobrazu ma duże znaczenie dla całej okolicy.
W Janowicach i ich sąsiedztwie występują różne typy lasów. W pobliżu Wału spotyka się buczynę karpacką. Na wzgórzach pojawiają się grądy oraz liczne zagajniki. W dolinach potoków i na terasach rzecznych występują łęgi i olsy, szczególnie w rejonie równiny nad Dunajcem.
Oprócz lasów naturalnych i półnaturalnych ważnym elementem krajobrazu są także sztuczne nasadzenia. Pojawiają się one najczęściej w pobliżu domów, przy drogach oraz na granicach pól. Wspólnie tworzą mozaikę zieleni typową dla wsi pogórskiej.
Bieg i ujście: Lubinianka ma swoje źródła na północnych stokach wzgórza Wał na Pogórzu Rożnowskim. Przepływa przez wieś Lubinka, a następnie meandruje przez całe Janowice. To właśnie w Janowicach wpada jako prawy dopływ do rzeki Dunajec.
Znaczenie dla wsi: Potok mocno ukształtował tutejszy teren. Wzdłuż jego doliny i teras biegnie droga powiatowa z Tarnowa do Zakliczyna, a w bliskim sąsiedztwie koryta usytuowane są kluczowe obiekty w Janowicach, w tym szkoła podstawowa, kościół i przedszkole.
Podobno obecnie żyje w Polsce ponad 100 tysięcy bobrów, a jeszcze w latach siedemdziesiątych gatunkowi temu groziło wyginiecie w Polsce. Było ich wtedy tylko około 500. Zadomowiły się też w Janowicach nad Dunajcem i nad rzeką Lubinianką.
Do najciekawszych siedlisk o dużej bioróżnorodności należą parowy i wąwozy. Ich zacienione, wilgotniejsze wnętrza sprzyjają ciemnolubnym gatunkom roślin. W potokach można spotkać organizmy wodne, a w sąsiedztwie źródlisk i mokradeł występują liczne płazy, w tym salamandra plamista.
Cenne są również murawy kserotermiczne porastające silnie nasłonecznione stoki o południowej wystawie. Występują tam rośliny z rodziny storczykowatych, a ze zwierząt między innymi jaszczurka zwyczajna i zaskroniec pospolity. Osobny typ siedlisk tworzą ugory oraz dziczejące sady i ogrody, gdzie zachodzi naturalna sukcesja ekologiczna.
W materiałach poświęconych przyrodzie Janowic wymieniono między innymi lilię złotogłów, pierwiosnkę lekarską, rośliny storczykowate i kopytnik zwyczajny. Ich obecność pokazuje, że okolice wsi nie są jedynie krajobrazem rolniczym, ale także miejscem zachowania cennych, lokalnych siedlisk roślinnych.
Ważnym elementem dawnego krajobrazu były także sady — zarówno użytkowane, jak i porzucone, stopniowo dziczejące. W nich przenikały się wpływy pracy człowieka i naturalnych procesów przyrodniczych. Takie miejsca są często ostoją ptaków, owadów i drobnych ssaków.
W okolicach Janowic występują liczne gatunki dziko żyjących zwierząt. Wśród ssaków wymieniano sarnę, dzika, zająca, lisa rudego, wiewiórkę, gronostaja, nietoperze, borsuka oraz jeża. Ich obecność wiąże się z różnorodnością pól, zadrzewień, lasów, sadów i dolin potoków.
Wśród płazów i gadów spotykane są ropucha szara, traszka zwyczajna, kumak górski, padalec, jaszczurka zwinka oraz zaskroniec. Szczególnie ważne są dla nich wilgotne parowy, potoki, stawy pożwirowe oraz zacienione fragmenty lasów.
W krajobrazie Janowic pojawiają się zarówno ptaki związane z polami i zabudową, jak i gatunki leśne oraz nadrzeczne. W materiałach wymieniono między innymi myszołowa, sikorę bogatkę, rybitwę zwyczajną, jaskółki, brzegówkę i dymówkę, wróbla, srokę, sowę, jastrzębia, wronę, bociana, szpaka, bażanta i dzięcioła.
Zimą na stawach pożwirowych można było obserwować łabędzie nieme. To pokazuje, że dawne wyrobiska i tereny nadrzeczne, choć powstałe w wyniku działalności człowieka, stały się również częścią lokalnego środowiska przyrodniczego.
Przyroda Janowic nie jest dodatkiem do historii miejscowości, lecz jednym z fundamentów jej tożsamości. To ukształtowanie terenu decydowało o położeniu domów, przebiegu dróg, rodzaju upraw, sposobie pracy i codziennym rytmie życia. Dunajec dawał żyzne tereny, ale przynosił też powodzie. Wzgórza chroniły, lecz utrudniały gospodarowanie. Lasy dostarczały drewna, a jednocześnie były miejscem pamięci, opowieści i odpoczynku.
Wartość Janowic polega właśnie na połączeniu tych elementów: rzeki, potoku, pól, sadów, wzgórz, lasów i uroczysk. Dzięki temu miejscowość ma krajobraz bogaty, zmienny i rozpoznawalny, a przyroda pozostaje jednym z najważniejszych tematów przyszłej strony janowice.net.pl.